21/07/2026
"Học sinh Việt Nam hãy bớt... giỏi đi!" Đó là câu mà mình cứ nghĩ mãi sau khi đọc được một chia sẻ của thầy Nguyễn Tuấn Hải.
"Học sinh Việt Nam hãy bớt... giỏi đi! Trong gần 20 năm dạy học, tôi có may mắn được tiếp xúc và dạy rất nhiều các học sinh giỏi của Hà Nội và một số tỉnh thành trong cả nước. Các em đều học giỏi, săn học bổng và đích ngắm của các em là đi du học mà cụ thể là vào các trường hàng đầu.... Nhưng dường như các em thiếu nhiều thứ.
Đầu tiên là sự năng động. Các em không có nhu cầu tham gia các hoạt động xã hội và trải nghiệm cuộc sống, đặc biệt thờ ơ với thể thao và vận động. Sang Singapore học trung học, chạy 5.000m đối với học sinh nước này là bình thường, còn đối với các em học sinh của ta lại là thử thách khủng khiếp.
Tiếp đến là khả năng thích nghi và vượt khó của các em rất kém. Khả năng làm việc nhóm thì càng tệ. Các em học giỏi nhưng không dễ hòa nhập và sống chung. Chúng ta chưa đào tạo ra các học sinh biết suy nghĩ và làm việc; có khả năng thích ứng, có kỹ năng sống sót cao."
Lúc đầu thú thật mình hơi giật mình. Ai lại khuyên học sinh bớt giỏi? Nhưng đọc hết mới hiểu, điều thầy muốn nói không phải là điểm số. Điều thầy đang nhắc đến là sự mất cân bằng.
Mình làm tư vấn du học hơn chục năm. Mỗi năm gặp rất nhiều học sinh GPA gần như tuyệt đối, IELTS 7.5 - 8.0, thành tích học tập dày đặc. Thế nhưng khi ngồi nói chuyện khoảng nửa tiếng, mình lại phát hiện vài điều rất đáng suy nghĩ.
Có em chưa từng tự đi xe buýt.
Chưa từng tự gọi điện đặt lịch khám bệnh.
Chưa từng nấu nổi một bữa cơm.
Đến lúc hỏi: "Nếu sang nước ngoài mà chủ nhà báo máy sưởi hỏng, em sẽ làm gì?" Em chỉ cười. Rồi nói: "Chắc... gọi bố mẹ."
Nghe vừa thương vừa lo.
Mình còn nhớ một bạn sang Anh học năm nhất. Học lực rất tốt. Bài kiểm tra luôn thuộc nhóm điểm cao. Nhưng chỉ sau vài tháng, bạn muốn về nước. Lý do chẳng liên quan đến chuyện học. Bạn bảo: "Em thấy cô đơn." Bạn chưa quen tự giặt quần áo. Chưa quen tự quản lý tiền. Không dám bắt chuyện với bạn bè quốc tế. Trong buổi làm việc nhóm đầu tiên, bạn gần như không nói câu nào vì sợ phát âm sai. Cuối cùng, điều làm bạn kiệt sức lại không phải bài vở, mà là cuộc sống.
Mình từng gặp một phụ huynh rất tự hào vì con chưa bao giờ phải động tay làm việc nhà. Con chỉ cần học, mọi việc đã có bố mẹ lo.
Nghe thì giống tình yêu. Nhưng vài năm sau, chính tình yêu ấy lại biến thành gánh nặng. Bởi khi bước ra khỏi ngôi nhà của mình, chẳng còn ai chuẩn bị bữa sáng, nhắc giờ giặt đồ hay giải quyết từng rắc rối nhỏ nữa. Cuộc sống ở nước ngoài buộc các em phải tự lớn lên. Và quá trình ấy thường rất sốc nếu trước đó chưa từng được tập.
Mình từng sang thăm một trường trung học ở Singapore. Buổi chiều, sân trường đông kín học sinh. Các em chạy bộ, chơi bóng rổ, bơi, chèo thuyền, tập điền kinh. Việc chạy 5 km gần như là hoạt động bình thường. Thầy cô cũng tham gia cùng học sinh. Điều mình ấn tượng lại nằm ở chỗ khác. Sau giờ vận động, các em quay về lớp học rất nhanh, rất kỷ luật và đầy năng lượng. Các em không xem thể thao là phần thưởng sau khi học xong. Đó đơn giản là một phần của việc trưởng thành.
Nhiều trường ở Anh hay Úc cũng vậy. Học sinh thường xuyên làm dự án theo nhóm. Các em phải tranh luận, phân chia công việc, thuyết trình trước lớp rồi phản biện lẫn nhau. Lúc đầu sẽ có bạn nói nhiều, bạn nói ít. Có nhóm cãi nhau. Có nhóm làm sai. Nhưng chính những lần như thế lại giúp các em học cách lắng nghe, bảo vệ quan điểm và chấp nhận khác biệt. Đó là kỹ năng mà điểm 10 không thể dạy.
Mình vẫn tin học giỏi là điều rất đáng quý. Nhưng nếu chỉ giỏi làm bài kiểm tra mà lúng túng trước những việc rất bình thường của cuộc sống thì sau này các em sẽ phải trả học phí bằng những va vấp lớn hơn.
Con đường dài phía trước không hỏi bạn từng được bao nhiêu điểm Toán.
Nó hỏi bạn bình tĩnh đến đâu khi gặp sự cố.
Bạn hợp tác được với người khác hay không.
Bạn có đủ bản lĩnh để đứng dậy sau một lần thất bại hay không.
Nếu hôm nay con mình chỉ có một buổi chiều rảnh, mình sẽ không bắt con làm thêm ba đề thi. Mình muốn con ra sân đá bóng. Muốn con đi siêu thị tự thanh toán. Tự nấu một bữa cơm. Tự bắt xe buýt. Tự giải quyết một việc nhỏ. Những trải nghiệm ấy nhìn thì rất bình thường. Nhưng nhiều năm sau, chính chúng lại trở thành hành trang giúp con đứng vững ở bất kỳ quốc gia nào.
Mình rất thích câu nói của thầy Nguyễn Tuấn Hải: "Học sinh Việt Nam hãy bớt... giỏi đi!" Theo mình, câu ấy không hề khuyên các em học ít lại. Thầy chỉ mong các em giỏi theo một cách trọn vẹn hơn.
Giỏi kiến thức.
Giỏi ứng xử.
Giỏi thích nghi.
Giỏi sống.
Và nếu được chọn giữa một đứa trẻ luôn đứng đầu lớp nhưng sợ mọi thử thách, với một đứa trẻ biết tự lập, biết hợp tác, biết đứng lên sau thất bại, mình sẽ chọn vế thứ hai.
Bởi cuộc đời rất dài. Điểm số chỉ đi cùng con vài năm còn kỹ năng sống sẽ đi cùng con đến hết cuộc đời.
💬 Bạn nghĩ sao về quan điểm: "Học sinh Việt Nam hãy bớt... giỏi đi"? Nếu phải chọn một kỹ năng quan trọng nhất để con mang theo trước khi bước vào đại học hoặc du học, bạn sẽ chọn điều gì?
Đào Quang Trung
